Jörðin

Jar

Bændaeign

Litlibakki hefur verið bændaeign svo lengi sem heimildir ná og kemur hvergi við sögu klaustur- eða kirkjujarða. Leiddar hafa verið líkur að því að Bakki hafi heitið ein af landnámsjörðum í Tungu og átt landamerki við Galtastaði, Hallfreðarstaði og Gil (Menningarminjar á Fljótsdalshéraði og í Borgarfirði eystra. 1998, bls. 18). Elsta heimild um Litlabakka er kaupbréf frá því í febrúar 1558. Í því selur Jón Magnússon bóndi jörðina ásamt öllum búshlutum utan stokks og innan til sonar síns Jóns Jónssonar. Er jörðin metin á sex hundruð og landamerki hennar skilgreind nærri eins og þau eru í dag.

Kaupbréf fyrir Bakka litla í Tungu.

Það gjörum vér Ari Jónsson, Guðmundur Sigurðsson, Bjarni Jónsson, góðum mönnum vitanlegt með þessu voru opnu bréfi, þá liðið var frá guðs burði MDL og VIII vorum vér í hjá sunnudaginn næstan eftir imbruviku á langaföstu, að Jón Magnússon, af einni hálfu, seldi Jóni Jónssyni, syni sínum, jörðina Bakka 6 hundruð að dýrleika hver er liggur í Kirkjubæjar kirkjusókn með þeim öllum gögnum og gæðum sem greindri jörð fylgir og fylgt hefur með þessum takmörkum út í Geirstaði og sjónhending norður í Jökulsá og réttsýni upp í Hrærekslæk og úr læknum og fram í Merkidal, er hann kallaði. En á milli stóra Bakka og litla Bakka, fyrrgreindrar jarðar, eru þessi takmörk fram í Berjahól og upp á hálsinn og norður í Jökulsá. Hér í móti gaf fyrr nefndur Jón Jónsson 6 hundruð fyrir oft nefnda jörð litla Bakka. Skyldi þar í vera þrjú málnytu kúgildi og þrjú hundruð í öllum þarflegum peningum og gjaldast út á þremur árum. Skyldi Jón Magnússon svara lagariftingum en Jón Jónsson halda til laga. Hér með gaf Jón Magnússon þrátt nefndum syni sínum Jóni Jónssyni alla þá búshluti er þar væri saman komnir utan stokks og innan. Var frá tekin kista stór og 5 skjólna ketill, söðull og sæng hans, og bækur allar. Skyldi Jón Magnússon sér ábýli á þessari jörðu, og svara öllu fyrir, svo lengi sem hann hefði. Og til sanninda hér um settum vér fyrirskrifaðir menn vor innsigli fyrir þetta jarðakaupsbréf, hvert skrifað var á Ketilsstöðum á Völlum. Sunnudaginn í páskaviku, á sama ári og degi sem fyrr segir.

(Diplomatarium Islandicum, 1933-39. 13. bindi, bls. 296-7)

Um þennan Jón Magnússon, sem átti og bjó á Litlabakka um siðaskiptin, finnast litlar heimildir aðrar. En staðfest er að hann átti einnig jörðina Hrærekslæk og hafði nokkrum árum áður gefið Guttormi syni sínum þá jörð skv. kaupbréfi frá 1555 þegar Guttormur selur jörðina. Í báðum þessum kaupbréfum er Geirstaða getið sem lands á milli Litlabakka og Hrærekslækjar.

Árið 1624 skrifaði Marteinn Jónsson, þá prestur á Hjaltastað, tíðindi af Héraði til móðurbróður sín, Odds á Reynivöllum í Kjós, og sagði m.a. frá kálfi sem hvarf úr kú á Litlabakka (Eiðasaga Benedikts Gíslasonar, bls. 53). Í jarðatali sem skráð er 1696 kemur fram að eigandi Litlabakka sé Steinunn Marteinsdóttir sem hafi erft hana eftir föður sinn, Martein Rögnvaldsson, sýslumann á Eiðum sem lést 23. október 1692 (sjá mynd að ofan). Marteinn bjó sem sýslumaður á Hallfreðarstöðum um tíma og gæti hafa eignast jörðina þá en hann átti einnig hluta í Hallgeirsstöðum sem önnur dóttir hans erfði.

Úr jarðatali 1720.

Í jarðatali 1720 er Litlibakki sögð sex hundruð að dýrleika og eitt leigukúgildi. Í jarðatali 1861 er jörðin sex hundruð forn og 13,1 hundrað í nýju verðmati. Í nýju fasteignamati 1922 er hún samtals metin á 49 hundruð króna sem skiptist í landverð 35, hús 12 og umbætur 2.

Úr jarðatali 1861.